Γιατί η εγκύκλιος του Λέοντα XIV είναι αντιφατική όσον αφορά τον δίκαιο πόλεμο
Η «Magnifica Humanitas», βασιζόμενη στην «Fratelli Tutti», προβάλλει δύο λόγους για να ξεπεραστεί η θεωρία του δίκαιου πολέμου: πρώτον, ότι σχεδόν κάθε πόλεμος τις τελευταίες δεκαετίες έχει παρουσιαστεί ως δικαιολογημένος, και δεύτερον, ότι τα σύγχρονα όπλα καθιστούν τον πόλεμο μια απαράδεκτη λύση.
Ο Spieker δεν θεωρεί κανένα από τα δύο επιχειρήματα πειστικό. Όσον αφορά το πρώτο, γράφει: «Αν όλοι όσοι διεξάγουν πόλεμο επικαλούνται αυτή τη δογματική θέση, παραμένει απαραίτητο να εξεταστεί ποιος δικαιούται να το πράξει και ποιος όχι».
Προσθέτει: «Όσοι επικαλούνται ψευδώς αυτή τη δοξασία θα αντιμετωπίσουν κριτική ή απόρριψη. Αυτό όμως δεν καθιστά την δοξασία του δίκαιου πολέμου παρωχημένη».
Ούτε τα σύγχρονα όπλα ακυρώνουν τη δοξασία: «Αν ένα συγκεκριμένο όπλο ή η χρήση του δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, τότε αυτή η χρήση πρέπει να απορριφθεί. Αλλά αυτό δεν καθιστά τη δοξασία του δίκαιου πολέμου άκυρη· αντίθετα, την επιβεβαιώνει».
Η «νόμιμη άμυνα» είναι η θεωρία του δίκαιου πολέμου
Ο Σπίκερ είναι ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στον ισχυρισμό της εγκυκλίου ότι η θεωρία του δίκαιου πολέμου πρέπει να ξεπεραστεί «χωρίς να θίγεται το δικαίωμα της νόμιμης άμυνας».
Σημειώνει: «Η εγκύκλιος αποφεύγει οποιαδήποτε περαιτέρω ανάλυση σχετικά με το τι σημαίνει στην πραγματικότητα η “νόμιμη άμυνα με τη στενότερη έννοια”».
Για τον Spieker, αυτό δημιουργεί μια αντίφαση. Μόλις κάποιος επιχειρήσει να ορίσει τη νόμιμη άμυνα, επιστρέφει αναπόφευκτα στα κριτήρια που παρέχει παραδοσιακά η θεωρία του δίκαιου πολέμου.
Τι γίνεται αν αποτύχει η διπλωματία;
Η εγκύκλιος παρουσιάζει τον διάλογο, τη διπλωματία και τη συγχώρεση ως μέσα που είναι «πολύ πιο αποτελεσματικά» στην προώθηση της ανθρώπινης ζωής από τη χρήση βίας. Ο Spieker δεν αμφισβητεί την αξία τους. Η κριτική του είναι ότι το έγγραφο αφήνει αναπάντητο ένα κρίσιμο ερώτημα:
«Για άλλη μια φορά, η εγκύκλιος αποφεύγει το ερώτημα του τι πρέπει να συμβεί όταν όλα αυτά τα μέσα αποτύχουν.»
Προσθέτει ότι και αυτό μπορεί να έχει «καταστροφικές συνέπειες για τον άμαχο πληθυσμό».
Ο «δίκαιος πόλεμος» επιστρέφει από την πίσω πόρτα
Σύμφωνα με τον Spieker, η ασυνέπεια γίνεται πιο εμφανής στο τμήμα που αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και τον πόλεμο. Εκεί, η ίδια η Magnifica Humanitas δηλώνει ότι «η ένοπλη δύναμη πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ως έσχατη επιλογή σε περιπτώσεις νόμιμης άμυνας» και επιμένει ότι «πρέπει να προσδιοριστούν ακριβή κριτήρια για την ηθική κρίση».
Μεταξύ αυτών των κριτηρίων συγκαταλέγονται οι αναγνωρίσιμες αλυσίδες ευθύνης και η διάκριση μεταξύ μαχητών και μη μαχητών.
Για τον Spieker, αυτά είναι ακριβώς τα είδη των κριτηρίων που συνδέονται με την παραδοσιακή δογματική του δίκαιου πολέμου. Κατά την άποψή του, η εγκύκλιος τελικά επιστρέφει στο ίδιο το πλαίσιο που επιδιώκει να αφήσει πίσω της.
Εικόνα: Manfred Spieker © J.-H. Janßen, wikipedia, CC BY-SA, Μετάφραση AI